خانۀ دوست کجاست؟
معرفی اهداف، راهبردها، عملکردها و برنامه های موسسۀ فرهنگی خانۀ دوستان آشنا
مؤسسۀ فرهنگى خانۀ دوستان آشنا در سال 1391، با هدف بهسازی فرهنگی افراد، یعنی هرچه معقولتر، خشنودتر و اخلاقی¬تر شدن آنها، بخصوص از طریق فراهم کردن شرایط گفتگوی نقادانه و برقراری ارتباط انسانی با موافقان و مخالفان، تأسیس شده است. «فرهنگ»، در تلقی موسسان و مدیران موسسه، مجموعۀ باورها، میل¬ها و رفتارهای فردی است و از این جهت می توان آن را فرهنگ فردی نامید. در این تلقی «فرهنگ جمعی» چیزی جز مجموعۀ باورها، میل¬ها و رفتارهای نسبتاً مشترک گروهی از افراد نیست. فرهنگ جمعی، یا آنچه که در برخی گفتمانها به آن «ساختار اجتماعی» یا «ساختار قدرت» می گویند، گرچه در شکل گیری و تغییر فرهنگ فردی افراد نقش تعیین کننده و انکارناپذیری دارد اما هویتی مستقل از فرهنگ فردی افراد یا مطلقاً غالب بر افراد ندارد و در ارتباط دوسویه با آن بیشتر معلول است تا علت. از نظر مدیران موسسه، در هدفگذاری، سیاستگذاری و برنامه ریزی های موسسه، این نگاه فردگرایانه به فرهنگ، نه فقط مفیدتر و امیدبخش¬تر بلکه واقع بینانه¬تر از نگاه جمع گرایانه است. در عین حال، نیک واقفند که تلقی های جمع گرایانه و بخصوص نگاه ساختارگرایانه و پساساختارگرایانه، فرصت مغتنمی برای مطالعۀ معقولتر وجه اجتماعی افراد است و نیز برای بهتر شناختن راه و نجات از برخی بیراهه ها و ساده انگاری¬ها و ساده سازیها و جزم اندیشی¬ها.
فرهنگ فردیِ مطلوب، همانطور که اشاره شد، فرهنگی است که تحول و تغییر آن به سمت عقلانیت، خشنودی و انسان دوستی است. گرچه طی کردن طریق فرهیختگی جز با میل و کوشش خود فرد میسر نیست، اما مسلماً وجود اشخاص اسوه و نهادهای مناسب می تواند هم در ایجاد این میل و هم در بهره وری کوششها تاثیر بسزا و مثبتی بگذارد. از سوی دیگر، رویکردها، روشها و منشهای اشخاص اسوه و نهادهای تسهیلگر نیز میتواند متفاوت باشد. در این میان، آنچه در برنامه¬های خانۀ دوستان آشنا اهمیت دارد گفتگو و مواجهه عقلانی و انسانی با موافقان و مخالفان است. در حقیقت، این دو، یعنی گفتگو و ارتباطات انسانی، گرچه در مقایسه با هدف نهایی موسسه (بهسازی فرهنگی افراد) در حکم وسیله هستند اما به قدری حائز اهمیت و اولویت هستند که میتوان گفت در مقایسه با سایر اهداف میانی برنامه ریزان، هدف و ارزشی اساسی محسوب می شوند. بنابراین هر آنچه که گفتگو و ارتباطات انسانی را در موسسه به خطر اندازد یک تهدید جدی و راهبردی به شمار می رود. نزاع لفظی و تلقیها و رفتارها و اقداماتی که موجبات دیگری-هراسی و دیگری¬ستیزی را فراهم سازد از جملۀ این تهدیدات است.
از سوی دیگر، برای نیل به این دو هدف عالی، یعنی گفتگوگری و برقراری ارتباط اجتماعی با طیف ناهمگنی از افراد، اهداف میانی معینی در نظر برنامه ریزان این موسسه است. از جمله مهمترین اهداف میانی آشنا و مانوس کردن انسانها با دو مقوله است: طبیعت (یا محیط زیست) و فرآوردهای فرهنگی. از میان فرآوردهای فرهنگی نیز فلسفه (به ویژه منطق و تفکر نقادانه، متافیزیک، معرفت شناسی، فلسفۀ زندگی، فلسفۀ اخلاق و فلسفۀ هنر)، هنر (به ویژه ادبیات، فیلم، موسیقی، نقاشی، و خوشنویسی)، و علوم انسانی و اجتماعی (به ویژه روانشناسی، جامعه شناسی و علم تاریخ) در اولویت قرار دارد.
در نهایت به لحاظ جامعۀ هدف نیز باید گفت که طیف وسیعی از افراد را می توان مخاطبان این موسسه در نظر گرفت، از کودکان تا پیشکسوتان، از اهالی دانشگاه تا سایر اقشار جامعه. اما در واقع مخاطبان اصلی این موسسه همۀ انسانهایی هستند که درباره فرهنگ فردی خودشان و فرهنگ جمعی جامعه ای که در آن زندگی می کنند، دغدغۀ بهتر شدن دارند. یعنی همۀ انسانهایی که دوست دارند باورها و خواسته هایی معقولتر، حالی خوش تر و رفتاری اخلاقی تر داشته باشند.
عملکردها و برنامه ها: تاکنون رخدادهای گوناگونی، شامل کلاسها و کارگاههای آموزشی، نشستها و همایشها، بصورت حضوری یا برخط (online) برگزار شده است که آنها را میتوان در شش بخش عمده طبقه بندی کرد:
1- هنر و نقد هنری: نویسندگی خلاق (دوره های مقدماتی و پیشرفته)، نقد ادبی، نقد فیلم، دوره نگارش نقد فیلم، دورۀ جامع فیلمنامه نویسی، ادبیات کلاسیک فارسی (فردوسی، مولانا، سعدی، حافظ، عطار، هزار و یک شب، …)، ادبیات معاصر فارسی (دوره های مقدماتی و پیشرفته)، دوره های مختلف موسیقی (دف و تنبک، نی، سنتور، ویولون)،
2- فلسفه و منطق: فلسفه برای همه، فلسفه برای کودکان (فبک)، فلسفۀ تحلیلی هنر، تفکر نقادانه، فلسفۀ غرب (نگاه سیر شناسانه به آثار هایدگر، سیر تفکر در مغرب زمین)، فلسفۀ زندگی (فلسفه و موفقیت، ویتگنشتاین و معنای زندگی، در باب دین، اخلاق، مرگ و معنا)، زیبایی شناسی تکاملی،
3- دوره های بین رشته ای: شعر و اندیشه، آشنایی با شاهنامه و عروسک سازی، آشنایی با شاهنامه و تصویرسازی، آشنایی با شاهنامه و حجم سازی، آشنایی با تاریخ تمدن بشری همراه با مجموعه ای از فعالیت های هنرهای تجسمی، نگاهی به پوشش در افسانه های ایرانی همراه با هنر نقش و دوخت، قصه ها و نقاشی ها،
4- مهارتهای زندگی: مهارتهای زندگی برای کودکان، مهارتهای ارتباط موثر، تدبر در قرآن، تدبر در نهج البلاغه، تقویت عزت نفس، در جستجوی نشاط،
5- رخدادهای باشگاه گفتگو: گفتگوی ماهانۀ علمی – فلسفی (آخرین سه شنبه های ماه)، نشستهای ماهانۀ نقد رمان (چهارشنبه سوم ماه)، نقد و بررسی هفتگی آثار ادبی (جلسات کتابخوانی)، نقد و بررسی هفتگی موضوعات و مسائل خاص، جلسات ماهانۀ گفتگوی انتقادی (اجتماع پژوهشی)
6- نمایشگاه ها و جشنواره ها: جشنوارۀ نوروزی، ویژه برنامۀ حافظ، نمایشگاه خط کرشمه، ویژه برنامۀ روز معلم، ویژه برنامه سالمرگ فروغ، ویژه برنامۀ روز سعدی